Trong bối cảnh yêu cầu minh bạch thông tin sản phẩm ngày càng trở nên cấp thiết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chính thức ban hành Thông tư 02/2024/TT-BKHCN nhằm quy định về quản lý truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Theo Thông tư, các tổ chức và cá nhân sản xuất thuộc nhóm sản phẩm được quy định tại khoản 4 Điều 19đ Nghị định 132/2008/NĐ-CP, được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 13/2022/NĐ-CP, bắt buộc phải thực hiện truy xuất nguồn gốc theo đúng yêu cầu. Đây được xem là bước quan trọng để tăng cường kiểm soát chất lượng, bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường. Đối với các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ với những sản phẩm không thuộc nhóm quy định bắt buộc, Thông tư cũng mở ra lựa chọn tự nguyện áp dụng truy xuất nguồn gốc nếu có nhu cầu, qua đó khuyến khích doanh nghiệp chủ động minh bạch hóa quy trình sản xuất và nâng cao khả năng cạnh tranh.
Theo quy định mới, hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa phải tuân thủ bốn nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả năng kết nối dữ liệu trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Thông tư nhấn mạnh nguyên tắc “một bước trước – một bước sau”, yêu cầu hệ thống phải giám sát và nhận diện rõ ràng công đoạn sản xuất, kinh doanh liền trước và liền sau của từng sản phẩm trong suốt quá trình vận hành. Đây là cơ sở để kiểm soát chất lượng và truy tìm nguyên nhân khi xảy ra sự cố liên quan đến sản phẩm. Bên cạnh đó, nguyên tắc “sẵn có của phần tử dữ liệu chính” khẳng định các dữ liệu then chốt cần được thu thập, lưu trữ và cập nhật kịp thời trong các báo cáo thông tin về những sự kiện quan trọng, giúp doanh nghiệp theo dõi đầy đủ hành trình của sản phẩm từ khâu đầu vào đến khi tới tay người tiêu dùng. Hệ thống cũng phải đáp ứng nguyên tắc “minh bạch”, thể hiện qua việc sử dụng dữ liệu tĩnh liên quan đến khách hàng, nhà cung ứng, sản phẩm và các điều kiện sản xuất, qua đó tạo nền tảng cho việc kiểm chứng và đối chiếu thông tin khi cần thiết. Đồng thời, nguyên tắc “sự tham gia đầy đủ các bên truy xuất nguồn gốc” yêu cầu mọi bộ phận và đối tượng liên quan trong tổ chức phải cùng tham gia cung cấp dữ liệu và duy trì hệ thống, bảo đảm tính đồng bộ và toàn diện. Hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa của tổ chức, cá nhân phải bảo đảm đầy đủ quá trình truy xuất theo các tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, cũng như các tiêu chuẩn quốc tế và khu vực tương ứng với từng chủng loại sản phẩm. Việc công bố phù hợp dựa trên kết quả tự đánh giá của tổ chức, cá nhân hoặc dựa trên chứng nhận của tổ chức chứng nhận được chỉ định theo quy định pháp luật, từ đó tạo cơ sở xác thực cho tính chính xác và đáng tin cậy của thông tin truy xuất.
Theo quy định tại Thông tư 02/2024/TT-BKHCN, dữ liệu truy xuất nguồn gốc của từng sản phẩm, hàng hóa phải được xây dựng đầy đủ với tối thiểu mười nhóm thông tin cơ bản, nhằm bảo đảm tính minh bạch, khả năng truy vết và sự thống nhất khi kết nối vào hệ thống quốc gia. Những thông tin này bao gồm tên sản phẩm, hình ảnh sản phẩm, tên và địa chỉ đơn vị sản xuất hoặc kinh doanh, toàn bộ các công đoạn trong quá trình sản xuất và lưu thông với yêu cầu thể hiện rõ mã truy vết sản phẩm, mã truy vết địa điểm cùng thời gian diễn ra từng sự kiện truy xuất. Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải cung cấp thời gian sản xuất, mã truy xuất nguồn gốc, các thông tin về thương hiệu, nhãn hiệu, mã ký hiệu hoặc số sê ri nếu có, thời hạn sử dụng trong trường hợp sản phẩm yêu cầu, cùng các tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế hoặc quy chuẩn kỹ thuật đang được áp dụng. Đây là những dữ liệu bắt buộc để hệ thống truy xuất nguồn gốc của doanh nghiệp có thể kết nối với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia.
Ngoài ra, để phục vụ người tiêu dùng tra cứu trực tiếp trên Cổng thông tin, dữ liệu truy xuất nguồn gốc được hiển thị công khai phải bao gồm tối thiểu bảy thông tin chính, gồm tên sản phẩm, hình ảnh sản phẩm, tên và địa chỉ đơn vị sản xuất, thời gian sản xuất hoặc các sự kiện truy xuất, thương hiệu và các mã ký hiệu liên quan nếu có, cũng như thời hạn sử dụng của sản phẩm trong trường hợp được quy định. Mỗi sản phẩm sau mỗi công đoạn sản xuất đều được gán mã truy xuất nguồn gốc riêng biệt và mã này được mã hóa trong vật mang dữ liệu, giúp dễ dàng nhận diện và theo dõi hành trình sản phẩm từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng. Việc triển khai đầy đủ hệ thống này là yêu cầu bắt buộc, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến thông tin minh bạch và an toàn của hàng hóa. Theo quy định, Thông tư bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1.6.2024, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo đảm tính chính xác và khả năng truy xuất của từng sản phẩm trên thị trường.